Alergia

Alergia

Informacje ogólne: Alergia jest w pewnym sensie nieprawidłowością funkcjonowania układu odpornościowego, w którym przeciwciała lub komórki obronne działają przeciwko nieszkodliwym w rzeczywistości substancjom obcym. Istnieją różne rodzaje alergii. Wszystkie posiadają cechę wspólną – układ odpornościowy musi najpierw „nauczyć się” reakcji alergicznej. Proces ten określany jest jako faza uczulenia. W normalnych warunkach przebiega niezauważalnie. Dopiero po ponownym kontakcie z alergenem, rozwija się reakcja alergiczna. Wobec braku przeciwciał wrodzonych, konsekwencją kontaktu z alergenem jest wytwarzanie przeciwciał swoistych dla alergenu.

Alergia objawiająca się reakcją natychmiastową jest wywoływana przez przeciwciała – immunoglobuliny klasy E (IgE) i w większości przypadków jest skierowana przeciwko egzogennym białkom np. zawartym w pyłkach roślin, kurzu, jadzie owadów lub żywności. Klasyczne dolegliwości będące objawami tego typu alergii to katar sienny (alergiczny nieżyt nosa), alergiczna astma oskrzelowa, a w skrajnych przypadkach wstrząs anafilaktyczny. Reakcji alergicznej typu natychmiastowego mogą także towarzyszyć: pokrzywka (wysypka pokrzywowa, swędząca pokrzywka) lub zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Z reguły dolegliwości pojawiają się w ciągu kilku minut, stąd nazwa tego typu alergii. Diagnostyka alergii objawiającej się reakcją natychmiastową może obejmować oznaczenie immunoglobuliny E (IgE) we krwi, wykonanie testu skórnego lub testu prowokacji. Podczas punktowego testu skórnego, na skórę zakrapla się standaryzowane roztwory alergenów, a następnie skórę nakłuwa się, aby alergen (z reguły białko o dużej masie cząsteczkowej) mógł przeniknąć do górnej warstwy skóry właściwej. W przypadku wystąpienia alergii, po 15 minutach pojawia się zaczerwienienie skóry z niewielką pokrzywką.

Zupełnie inny przebieg reakcji obserwuje się w przypadku alergii kontaktowej, co zostało szerzej opisane poniżej.

Alergia kontaktowa: Alergia kontaktowa jest wywoływana przez limfocyty T (jeden z rodzajów komórek układu odpornościowego). W tym przypadku, po kontakcie skóry z alergenem, z reguły mija od kilku godzin do kilku dni zanim rozwinie się reakcja alergiczna. Dlatego też alergia kontaktowa określana jest mianem „alergii typu opóźnionego”. Objawem klinicznym jest alergiczny wyprysk kontaktowy. Wyprysk rozwija się przede wszystkim w miejscu kontaktu z alergenem, ale może również rozprzestrzeniać się na inne obszary skóry.

Szacuje się, że około 20-25% europejskiej populacji cierpi na alergię kontaktową – jest to więc szeroko rozpowszechniona choroba. Częściej cierpią na nią kobiety niż mężczyźni. Alergia kontaktowa utrzymuje się przez całe życie i jak dotąd nie udało się jej wyleczyć; w przypadku alergii kontaktowej – w przeciwieństwie do alergii objawiającej się reakcją natychmiastową – nie ma możliwości odczulania. Osoby cierpiące z powodu alergii kontaktowej mogą uniknąć wystąpienia objawów tylko wtedy, gdy znają alergen i starają się nie mieć z nim kontaktu.

Jednostki zajmujące się monitorowaniem rozwoju alergii kontaktowych i identyfikacją alergenów kontaktowych dostarczają informacji odnośnie czynników uczulających. Zdecydowanie najczęściej występującym alergenem kontaktowym jest nikiel. Bardzo często są to również kobalt, balsam peruwiański, kompozycje zapachowe, chromiany i propolis.

Objawy alergii kontaktowej: W przypadku kontaktu z alergenem, alergia kontaktowa wywołuje stan zapalny naskórka i przylegającej skóry właściwej, czyli kontaktowy wyprysk alergiczny z zaczerwienieniem skóry (rumień), grudkowatą wysypką, pęcherzami, łuszczeniem się, a w drugiej kolejności wysiękami, nadżerkami i/lub strupami. Głównym objawem jest świąd.

Jeśli kontakt skóry z alergenem utrzymuje się przez dłuższy czas, może rozwinąć się przewlekły wyprysk kontaktowy z następującymi objawami: obrzęk skóry, zgrubienie fałdów skórnych i pogrubienie warstwy rogowej ze złuszczaniem i powstawaniem pęknięć.

Diagnostyka: Ponieważ alergia kontaktowa trwa przez całe życie i nie można jej wyleczyć, osoby dotknięte alergią muszą wiedzieć, na jaką (-ie) substancję(-e) są uczulone. Tylko poprzez brak kontaktu z alergenami mogą uniknąć ponownego nawrotu objawów. Diagnoza  jest wykonywana przez lekarza specjalistę za pomocą tak zwanego testu naskórkowo-płatkowego. Potencjalne alergeny kontaktowe są umieszczane w znormalizowanej formie (w wazelinie lub w wodzie), w małych komorach testowych i nakładane na zdrową skórę w górnej części pleców za pomocą plastra. Po 48 godzinach plaster jest usuwany, a miejsca, w których wykonywany był test są oznaczane. Wynik testu odczytuje się po usunięciu plastra a także po upływie przynajmniej 1 lub 2 dni. W przypadku alergii kontaktowej w miejscu testowym alergenu rozwija się niewielki alergiczny wyprysk kontaktowy z zaczerwienieniem, grudkami i ewentualnie pęcherzykami. W większości przypadków, maksymalne nasilenie reakcji alergii kontaktowej  występuje w 3 lub 4 dniu po nałożeniu plastra testowego (tj. od 1 do 2 dni po usunięciu plastra), a następnie ponownie zanika.

Jak w przypadku każdego testu biologicznego i/lub diagnostycznego, również tu zdarzają się fałszywie dodatnie reakcje. Z tego powodu, interpretacja wyniku testu powinna być zawsze przeprowadzana przez lekarza specjalistę lub specjalnie przeszkolony personel. Test może jedynie informować o tym, czy u danej osoby występuje alergia kontaktowa. To, czy alergia jest rzeczywiście odpowiedzialna za zmiany skórne, można ocenić tylko na podstawie wywiadu lekarskiego (anamnezy).

Dane z karty pacjenta od lekarza specjalisty: Alergie kontaktowe zdiagnozowane na podstawie wyniku testu naskórkowo-płatkowego powinny zostać zapisane w karcie pacjenta. Jeśli dany alergen kontaktowy jest składnikiem produktu kosmetycznego, osoby dotknięte alergią mają możliwość zidentyfikowania swojego alergenu w wykazie składników umieszczonym na opakowaniu kosmetyku. Dla wielu substancji istnieje kilka różnych oznaczeń. W celu ułatwienia identyfikacji stosuje się „Międzynarodowe Nazewnictwo Składników Kosmetycznych” (INCI), które jest ogólnoeuropejskim standardem. Z tego powodu nazwa INCI powinna być również wymieniona w karcie pacjenta.

Postępowanie w przypadku alergii kontaktowej: Kontaktowy wyprysk alergiczny może być łatwo wyleczony (przy czym leczenie ogranicza się do łagodzenia objawów), ale leżąca u jego podstaw alergia – nie (patrz wyżej). Tylko poprzez unikanie kontaktu skóry z alergenem można uniknąć nawrotu wyprysku. W związku z tym, osoby dotknięte alergią kontaktową powinny znać swój alergen oraz wiedzieć, gdzie on występuje.

Źródło: Prof. dr. med. Johannes Geier, Sieć Informacyjna Oddziałów Dermatologicznych do rejestracji i naukowej analizy alergii kontaktowych (IVDK)